Većina ljudi kada razmišlja o internetu zamišlja apstraktni oblak, bežične signale, satelite u orbiti i podatke koji magično lebde kroz vazduh. Stvarnost je, međutim, mnogo prozaičnija i teža: više od 95 procenata cjelokupnog globalnog internet saobraćaja i dalje putuje kroz kablove položene na dno okeana, često tek nešto deblje od baštenskog crijeva.
Kada ti kablovi puknu, staje sve, od međunarodnih bankarskih transakcija do banalnog učitavanja video sadržaja.
Posljednjih godina svjedočimo tome koliko su te podvodne arterije postale talac geopolitike. Uski pomorski prolazi poput Bab el Mandeba u Crvenom moru, kroz koji prolazi ogroman dio komunikacije između Evrope i Azije, postali su ratne zone. Dovoljno je da teretni brod pogođen projektilom nekontrolisano pluta i vuče sidro po morskom dnu, pa da u jednom potezu presiječe nekoliko ključnih optičkih veza, ostavljajući milione korisnika sa osakaćenim protokom. Popravke u takvim zonama traju mjesecima, jer nijedna osiguravajuća kuća ne želi poslati specijalizovane brodove u domet raketa i dronova.
Upravo zato projekat „Polar Connect“, kojim Evropska unija planira da do 2030. godine položi kablove iz Skandinavije direktno ispod Sjevernog pola ka Aziji, nije tehnološki hir. To je očajnički pokušaj da se pronađe ruta gdje nema ratnih mornarica, pobunjenika sa protivbrodskim raketama i političkih ucjena.
Zaobilaženje Bliskog istoka i Rusije
Decenijama su postojala dva glavna pravca za povezivanje Evrope sa istočnom Azijom: podvodni put kroz Sueski kanal, Crveno more i Indijski okean, ili kopneni optički koridori preko teritorije Rusije.
Danas su oba ta pravca postala strateški neprihvatljiva ili ekstremno rizična za Zapad. Ruska kopnena ruta je politički zatvorena i bezbjednosno kompromitovana, dok je Bliski istok, uključujući i potencijalne alternativne pravce oko Persijskog zaliva i Ormuskog moreuza, bure baruta na ivici stalne eskalacije.
Ideja da se kabl provuče preko arktičkog dna ili kroz kanadski Sjeverozapadni prolaz na papiru djeluje logično. Tamo nema gustog komercijalnog brodskog saobraćaja koji bi nepažljivim sidrenjem kidao infrastrukturu, a nema ni regionalnih sukoba koji bi blokirali rad servisnih ekipa. Pored toga, kraća geografska distanca preko vrha planete teoretski donosi i manju latenciju, što je san svake finansijske berze i telekomunikacionog operatera.
Ipak, kada se sa geopolitičke mape pređe na zakone fizike i oceanografije, priča postaje znatno komplikovanija.
Inženjerski košmar pod ledom
Moj glavni skepticizam prema ambicioznom roku od 2030. godine ne leži u nedostatku političke volje, već u surovim zakonima prirode. Polaganje i održavanje podvodnih kablova u arktičkim uslovima spada u najteže inženjerske poduhvate u istoriji telekomunikacija.
Prvi problem je jednostavan: trenutno na svijetu praktično ne postoje brodovi koji istovremeno mogu da lome višegodišnji polarni led i precizno polažu optičke kablove na morsko dno. To znači da se takva plovila moraju tek projektovati, izgraditi i testirati, a brodogradnja te klase traži godine i basnoslovan novac.
Drugi, još veći problem jeste održavanje. Šta se dešava kada se kabl ošteti na dubini od nekoliko hiljada metara, ispod sloja leda debelog nekoliko metara, tokom polarne noći?
Dosadašnji pokušaji postavljanja lokalnih arktičkih kablova pokazali su da pomjeranje morskog leda i podvodni grebeni mogu vrlo lako prekinuti optička vlakna. Kada do kvara dođe u takvim uslovima, popravka ne traje nekoliko dana, već može čekati mjesecima dok se led ne povuče u ljetnjim mjesecima kako bi spasilački brod uopšte mogao prići lokaciji. Za globalni internet, čekanje od pola godine na popravku je ravno katastrofi.
Cijena digitalne otpornosti
Naravno, postavlja se pitanje ko će na kraju platiti ovaj poduhvat. Izgradnja polarne rute biće drastično skuplja od bilo kog standardnog podvodnog projekta u toplim morima. Te troškove neće u potpunosti pokriti briselski fondovi; oni će se preliti na telekomunikacione operatere, a potom, sasvim očekivano, na krajnje korisnike i kompanije kroz skuplje usluge i veće tarife za prenos podataka.
Postoji i pitanje strateške kontrole. Arktik više nije mirna, zaboravljena pustoš. Topljenje leda otvorilo je nove pomorske puteve, a trka za resursima i strateškim pozicijama između SAD-a, Kanade, Rusije i Kine u toj regiji tek se zahuktava. Vjerovati da će polaganje kabla ispod pola biti potpuno imuno na geopolitička trvenja zvuči prilično naivno.
Realnost fizičkog svijeta u digitalnom dobu
Uprkos svim tehničkim preprekama, projekat Polar Connect je izuzetno važan jer nam svima drži lekciju o tome kako stvarni svijet funkcioniše. Možemo razvijati najnaprednije algoritme, vještačku inteligenciju i digitalne servise, ali smo na kraju dana i dalje vezani za fizičku infrastrukturu ukopanu u mulj, zavisni od brodskih sidara, tjesnaca i temperature okeana.
Evropski bijeg na Arktik pokazuje do koje mjere je globalizacija ušla u fazu defanzive. Umjesto da se oslanjamo na zajedničke, univerzalne rute, svijet se ubrzano dijeli na paralelne, zaštićene koridore. Ako je cijena digitalne sigurnosti bušenje morskog dna pod vječnim ledom, to samo dokazuje koliko su temelji našeg povezanog svijeta zapravo postali krhki.
IZVOR